Als vrijwilliger heb ik regelmatig contact met ouderen. Wat mij opvalt, is dat een deel van hen actief is op internet en opvallend vaak daar sterk wordt beïnvloed door ultrarechtse media. Die spelen vaak slim en geraffineerd in op angsten die juist onder ouderen leven.
Het gaat om angst voor het onbekende, voor buitenlandse jongeren, voor zogenaamd onbetrouwbare (linkse) politici, voor vluchtelingen die volgens de video’s die zij bekijken alleen maar naar Nederland zouden komen voor de welvaart, en voor werklozen en uitkeringsgerechtigden. Die angst en boosheid worden voortdurend aangewakkerd. Tegelijkertijd ontbreekt vaak een tegengeluid, omdat algoritmen en cookies ervoor zorgen dat mensen steeds meer van hetzelfde voorgeschoteld krijgen. Wie eenmaal in zo’n online bubbel terechtkomt, heeft moeite om daar weer uit te komen. Keer op keer de bevestiging van dat ellendige wereldbeeld.
Het lijkt soms alsof deze ouderen niet beschikken over voldoende filters om zich tegen desinformatie en manipulatie te wapenen. Maar voor een deel werkt de technologie ook keihard tegen hen. Sociale media en zoekmachines blijven vergelijkbare berichten aanbevelen, waardoor dezelfde verhalen en beelden zich eindeloos herhalen.
Veel ouderen benaderen internet nog zoals zij vroeger televisie benaderden: wat zij zien, wordt als betrouwbaar beschouwd. AI-gegenereerde video’s herkennen zij vaak niet als zodanig. En als zo’n nepvideo aansluit bij bestaande angsten of overtuigingen, wordt die al snel als waarheid gezien.
Van enkele van deze ouderen heb ik foto’s uit hun jeugd gezien. Sommigen waren ooit hippies, maar zijn tegenwoordig rechtser dan Baudet. Dat contrast vind ik opvallend.
Vroeger waren er Postbus 51-campagnes die burgers waarschuwden voor allerlei maatschappelijke risico’s. Tegenwoordig zouden ouderen wellicht baat hebben bij voorlichting over online desinformatie, algoritmen en AI-gegenereerde content. Maar met waarschuwen alleen ben je er niet. Daarmee haal je mensen immers nog niet uit de digitale omgeving waarin zij zijn vastgelopen.
Ik zie daarom wel iets in hulpmiddelen waarmee video’s kunnen worden beoordeeld of van context kunnen worden voorzien. Natuurlijk zijn ook zulke systemen niet ongevoelig voor misbruik of manipulatie, maar het lijkt mij beter dan niets doen terwijl we zien hoe mensen steeds verder radicaliseren. Daarnaast zou het mogelijk moeten zijn om aanbevelingsalgoritmen en gepersonaliseerde profielen eenvoudig te resetten. Wat mij betreft zou daar zelfs wetgeving voor mogen komen.
Misschien is de grootste plaag van onze tijd wel het online algoritme. Het trekt mensen een bepaalde hoek van het internet in en houdt hen daar vast. Wie zich daar niet bewust van is, loopt het risico steeds verder in een eenzijdige informatiebubbel terecht te komen.
